Emir
New member
Rasyonel Beklentiler Hipotezi Kimin? Cevap Sandığınız Kadar Basit Değil
Ekonomiyle biraz haşır neşir olan herkesin başına gelmiştir: Bir yerde “rasyonel beklentiler hipotezi” geçer, ardından hemen Robert Lucas’ın adı söylenir. Sonra bir başka kaynakta John Muth çıkar karşımıza. İnsan ister istemez “Peki bu teoriyi kim buldu, Lucas mı Muth mu? Yoksa ekonomi dünyasında soyadı kalabalık bir aile toplantısı mı var?” diye düşünüyor.
İşin doğrusu şu: Rasyonel beklentiler hipotezini ilk kez açık ve sistematik biçimde ortaya koyan kişi John F. Muth’tur. Muth, 1961 yılında Econometrica dergisinde yayımladığı “Rational Expectations and the Theory of Price Movements” başlıklı makalesinde bu yaklaşımı formüle etti. JSTOR+1
Ancak hikâye burada bitmiyor. Robert E. Lucas Jr., 1970’lerde bu fikri makroekonominin merkezine taşıdı, geliştirdi ve ekonomik politika analizinde son derece etkili hâle getirdi. Nitekim 1995 yılında Ekonomi Bilimleri Nobel Ödülü, Lucas’a “rasyonel beklentiler hipotezini geliştirip uyguladığı” ve bunun makroekonomik analizi dönüştürdüğü gerekçesiyle verildi. Nobel Ödülleri+1
Yani kısa cevap:
Fikrin ilk sahibi/formülatörü: John Muth.
Teoriyi makroekonomide büyük bir devrime dönüştüren isim: Robert Lucas.
Şimdi asıl eğlenceli kısma gelelim.
John Muth’un Ortaya Attığı Fikir Neydi?
Muth’un yaklaşımını günlük hayata uyarlarsak aslında oldukça tanıdık bir düşünceden bahsediyoruz.
Yarın markette yumurta fiyatlarının artacağını düşünüyorsanız, bugünkü fiyatlara bakıp “Herhalde yarın da aynı olur” demek zorunda değilsiniz. Enflasyonu, üretim maliyetlerini, enerji fiyatlarını, döviz kurunu, haberleri ve piyasadaki gelişmeleri dikkate alabilirsiniz.
İşte rasyonel beklentiler fikri, ekonomik aktörlerin geleceğe ilişkin karar verirken mevcut bilgileri mümkün olduğunca kullanmaya çalıştığını söyler.
Burada çok önemli bir ayrıntı var: “Rasyonel” demek “asla yanılmaz” demek değildir.
Ekonomi sınavında herkesin tam puan alması gibi bir durum söz konusu değil. İnsanlar yanlış tahmin yapabilir. Çünkü gelecek zaten belirsizdir. Rasyonel beklenti, daha ziyade kişinin elindeki bilgiye dayanarak sistematik biçimde mümkün olan en iyi tahmini yapmaya çalışmasıdır.
Muth’un 1961 tarihli makalesinin temel düşüncesi de beklentilerin, ilgili ekonomik teorinin öngörüleriyle büyük ölçüde uyumlu şekilde oluşabileceğiydi. JSTOR
Bu ayrım oldukça önemli.
Çünkü “insanlar geleceği bilir” demiyoruz.
“İnsanlar geleceği tahmin ederken ellerindeki ekonomik bilgileri dikkate alır” diyoruz.
Aradaki fark küçük görünür ama ekonomi açısından dağlar kadar büyüktür.
Peki Robert Lucas Neden Bu Kadar Önemli?
Şimdi sahneye Robert Lucas çıkıyor.
Muth’un fikri 1961’de ortaya atılmış olmasına rağmen, başlangıçta makroekonomik teorinin merkezinde değildi. Lucas ise 1970’lerde rasyonel beklentileri daha geniş makroekonomik modellere taşıdı. Nobel Komitesi de Lucas’ın özellikle bu yaklaşımı geliştirip uygulamasının makroekonomik analiz ve ekonomi politikası anlayışında köklü değişiklik yarattığını vurguladı. Nobel Ödülleri
Lucas’ın katkısını şöyle düşünebiliriz:
Muth bize “İnsanlar geleceğe bakarak beklenti oluşturuyor olabilir” dedi.
Lucas ise:
“O zaman bütün makroekonomik modeli buna göre yeniden düşünmemiz gerekmez mi?”
diye sordu.
İşte iş burada büyüdü.
Örneğin hükümet ekonomiyi canlandırmak için belirli bir politika uyguluyor olsun. Eğer insanlar hükümetin ne yapacağını önceden tahmin edebiliyorsa, davranışlarını da buna göre değiştirebilirler.
Yani ekonomi politikası bir satranç hamlesi gibidir.
Hükümet hamle yapar.
İnsanlar hamleyi görür.
İnsanlar tepki verir.
Sonra hükümet, insanların verdiği tepkiyi görür.
Ve ekonomi bir anda “Ben sizi izliyorum, siz de beni izliyorsunuz” yarışmasına dönüşür.
Lucas’ın yaklaşımının gücü tam olarak burada ortaya çıkar.
Rasyonel Beklentiler “İnsanlar Çok Zeki” Demek Değildir
Bu teori bazen yanlış anlaşılır.
“Rasyonel beklentiler varsa herkes ekonomist olmalı” gibi bir sonuç çıkarmak doğru değildir.
Bir esnafın enflasyon beklentisi oluşturması için makroekonomi doktorası yapması gerekmez.
Bir çalışanın maaş görüşmesinde gelecekteki fiyat artışlarını düşünmesi için ekonometrik model kurmasına gerek yoktur.
İnsanlar günlük hayatlarında zaten beklentiler oluşturur.
Üstelik bunu farklı yöntemlerle yaparlar.
Burada erkeklerin daha çözüm odaklı, kadınların ise daha empatik olduğu gibi basit cinsiyet kalıplarına yaslanmak da teoriyi anlamaya yardımcı olmaz. Gerçek hayattaki karar süreçleri çok daha çeşitlidir.
Örneğin Mehmet adlı bir mühendis, konut kredisi faizlerinin geleceğini hesaplayıp Excel tablosu hazırlayabilir. Ayşe adlı bir öğretmen ise aynı kararı verirken yalnızca faiz oranlarına değil, ailesinin gelecekteki ihtiyaçlarına, iş güvencesine ve çocuklarının eğitim planlarına da bakabilir.
Başka bir durumda roller tamamen tersine dönebilir.
Elif, yatırım konusunda son derece stratejik davranabilirken Ahmet aile bütçesindeki kararları daha çok ilişkisel etkileri düşünerek değerlendirebilir.
Buradaki esas mesele cinsiyet değil, bilgi, deneyim, öncelikler ve karar ortamıdır.
Rasyonel beklentiler açısından önemli olan da budur: Ekonomik aktörler karar verirken sahip oldukları bilgileri ve geleceğe ilişkin beklentilerini hesaba katar.
Bir Kahve Sohbetinde Rasyonel Beklentiler
Diyelim ki üç arkadaş kafede oturuyor.
Birinci kişi:
“Gelecek ay kiralar kesin artacak.”
İkinci kişi:
“Ben geçmişte de böyle düşünmüştüm ama artmamıştı.”
Üçüncü kişi:
“Ben kira artışını, enflasyonu, gelirimi ve piyasadaki gelişmeleri birlikte değerlendireceğim.”
Üçüncü kişinin yaptığı şey rasyonel beklentilere daha yakın bir davranış biçimidir.
Ama dikkat: Üçüncü kişinin tahmini kesinlikle doğru çıkmak zorunda değildir.
Kira düşebilir.
Enflasyon beklenenden farklı olabilir.
Yeni bir düzenleme çıkabilir.
Ekonomide beklenmeyen bir şok meydana gelebilir.
Dolayısıyla rasyonel beklenti ile “geleceği bilmek” arasında ciddi bir fark vardır.
Bu ayrımı kaçırınca teori gereğinden fazla iddialı görünür.
Adaptif Beklentilerle Farkı Nedir?
Rasyonel beklentiler hipotezinin önemini anlamanın en iyi yollarından biri onu adaptif beklentilerle karşılaştırmaktır.
Adaptif beklentilerde insanlar geleceğe ilişkin tahminlerini büyük ölçüde geçmiş deneyimlere göre günceller.
Örneğin enflasyon geçen yıl yüzde 20 ise kişi gelecek yıl için de buna yakın bir oran bekleyebilir.
Rasyonel beklentiler yaklaşımında ise kişi yalnızca geçmişe bakmaz.
Hükümetin açıklamalarını, para politikasını, ekonomik koşulları, piyasadaki değişimleri ve ulaşılabilir diğer bilgileri de hesaba katmaya çalışır.
Nobel Komitesi de rasyonel beklentilerin adaptif beklentilerden farklı olarak ileriye dönük bir nitelik taşıdığını özellikle vurgulamıştır. Nobel Ödülleri
Ekonomiyle biraz haşır neşir olan herkesin başına gelmiştir: Bir yerde “rasyonel beklentiler hipotezi” geçer, ardından hemen Robert Lucas’ın adı söylenir. Sonra bir başka kaynakta John Muth çıkar karşımıza. İnsan ister istemez “Peki bu teoriyi kim buldu, Lucas mı Muth mu? Yoksa ekonomi dünyasında soyadı kalabalık bir aile toplantısı mı var?” diye düşünüyor.
İşin doğrusu şu: Rasyonel beklentiler hipotezini ilk kez açık ve sistematik biçimde ortaya koyan kişi John F. Muth’tur. Muth, 1961 yılında Econometrica dergisinde yayımladığı “Rational Expectations and the Theory of Price Movements” başlıklı makalesinde bu yaklaşımı formüle etti. JSTOR+1
Ancak hikâye burada bitmiyor. Robert E. Lucas Jr., 1970’lerde bu fikri makroekonominin merkezine taşıdı, geliştirdi ve ekonomik politika analizinde son derece etkili hâle getirdi. Nitekim 1995 yılında Ekonomi Bilimleri Nobel Ödülü, Lucas’a “rasyonel beklentiler hipotezini geliştirip uyguladığı” ve bunun makroekonomik analizi dönüştürdüğü gerekçesiyle verildi. Nobel Ödülleri+1
Yani kısa cevap:
Fikrin ilk sahibi/formülatörü: John Muth.
Teoriyi makroekonomide büyük bir devrime dönüştüren isim: Robert Lucas.
Şimdi asıl eğlenceli kısma gelelim.
John Muth’un Ortaya Attığı Fikir Neydi?
Muth’un yaklaşımını günlük hayata uyarlarsak aslında oldukça tanıdık bir düşünceden bahsediyoruz.
Yarın markette yumurta fiyatlarının artacağını düşünüyorsanız, bugünkü fiyatlara bakıp “Herhalde yarın da aynı olur” demek zorunda değilsiniz. Enflasyonu, üretim maliyetlerini, enerji fiyatlarını, döviz kurunu, haberleri ve piyasadaki gelişmeleri dikkate alabilirsiniz.
İşte rasyonel beklentiler fikri, ekonomik aktörlerin geleceğe ilişkin karar verirken mevcut bilgileri mümkün olduğunca kullanmaya çalıştığını söyler.
Burada çok önemli bir ayrıntı var: “Rasyonel” demek “asla yanılmaz” demek değildir.
Ekonomi sınavında herkesin tam puan alması gibi bir durum söz konusu değil. İnsanlar yanlış tahmin yapabilir. Çünkü gelecek zaten belirsizdir. Rasyonel beklenti, daha ziyade kişinin elindeki bilgiye dayanarak sistematik biçimde mümkün olan en iyi tahmini yapmaya çalışmasıdır.
Muth’un 1961 tarihli makalesinin temel düşüncesi de beklentilerin, ilgili ekonomik teorinin öngörüleriyle büyük ölçüde uyumlu şekilde oluşabileceğiydi. JSTOR
Bu ayrım oldukça önemli.
Çünkü “insanlar geleceği bilir” demiyoruz.
“İnsanlar geleceği tahmin ederken ellerindeki ekonomik bilgileri dikkate alır” diyoruz.
Aradaki fark küçük görünür ama ekonomi açısından dağlar kadar büyüktür.
Peki Robert Lucas Neden Bu Kadar Önemli?
Şimdi sahneye Robert Lucas çıkıyor.
Muth’un fikri 1961’de ortaya atılmış olmasına rağmen, başlangıçta makroekonomik teorinin merkezinde değildi. Lucas ise 1970’lerde rasyonel beklentileri daha geniş makroekonomik modellere taşıdı. Nobel Komitesi de Lucas’ın özellikle bu yaklaşımı geliştirip uygulamasının makroekonomik analiz ve ekonomi politikası anlayışında köklü değişiklik yarattığını vurguladı. Nobel Ödülleri
Lucas’ın katkısını şöyle düşünebiliriz:
Muth bize “İnsanlar geleceğe bakarak beklenti oluşturuyor olabilir” dedi.
Lucas ise:
“O zaman bütün makroekonomik modeli buna göre yeniden düşünmemiz gerekmez mi?”
diye sordu.
İşte iş burada büyüdü.
Örneğin hükümet ekonomiyi canlandırmak için belirli bir politika uyguluyor olsun. Eğer insanlar hükümetin ne yapacağını önceden tahmin edebiliyorsa, davranışlarını da buna göre değiştirebilirler.
Yani ekonomi politikası bir satranç hamlesi gibidir.
Hükümet hamle yapar.
İnsanlar hamleyi görür.
İnsanlar tepki verir.
Sonra hükümet, insanların verdiği tepkiyi görür.
Ve ekonomi bir anda “Ben sizi izliyorum, siz de beni izliyorsunuz” yarışmasına dönüşür.
Lucas’ın yaklaşımının gücü tam olarak burada ortaya çıkar.
Rasyonel Beklentiler “İnsanlar Çok Zeki” Demek Değildir
Bu teori bazen yanlış anlaşılır.
“Rasyonel beklentiler varsa herkes ekonomist olmalı” gibi bir sonuç çıkarmak doğru değildir.
Bir esnafın enflasyon beklentisi oluşturması için makroekonomi doktorası yapması gerekmez.
Bir çalışanın maaş görüşmesinde gelecekteki fiyat artışlarını düşünmesi için ekonometrik model kurmasına gerek yoktur.
İnsanlar günlük hayatlarında zaten beklentiler oluşturur.
Üstelik bunu farklı yöntemlerle yaparlar.
Burada erkeklerin daha çözüm odaklı, kadınların ise daha empatik olduğu gibi basit cinsiyet kalıplarına yaslanmak da teoriyi anlamaya yardımcı olmaz. Gerçek hayattaki karar süreçleri çok daha çeşitlidir.
Örneğin Mehmet adlı bir mühendis, konut kredisi faizlerinin geleceğini hesaplayıp Excel tablosu hazırlayabilir. Ayşe adlı bir öğretmen ise aynı kararı verirken yalnızca faiz oranlarına değil, ailesinin gelecekteki ihtiyaçlarına, iş güvencesine ve çocuklarının eğitim planlarına da bakabilir.
Başka bir durumda roller tamamen tersine dönebilir.
Elif, yatırım konusunda son derece stratejik davranabilirken Ahmet aile bütçesindeki kararları daha çok ilişkisel etkileri düşünerek değerlendirebilir.
Buradaki esas mesele cinsiyet değil, bilgi, deneyim, öncelikler ve karar ortamıdır.
Rasyonel beklentiler açısından önemli olan da budur: Ekonomik aktörler karar verirken sahip oldukları bilgileri ve geleceğe ilişkin beklentilerini hesaba katar.
Bir Kahve Sohbetinde Rasyonel Beklentiler
Diyelim ki üç arkadaş kafede oturuyor.
Birinci kişi:
“Gelecek ay kiralar kesin artacak.”
İkinci kişi:
“Ben geçmişte de böyle düşünmüştüm ama artmamıştı.”
Üçüncü kişi:
“Ben kira artışını, enflasyonu, gelirimi ve piyasadaki gelişmeleri birlikte değerlendireceğim.”
Üçüncü kişinin yaptığı şey rasyonel beklentilere daha yakın bir davranış biçimidir.
Ama dikkat: Üçüncü kişinin tahmini kesinlikle doğru çıkmak zorunda değildir.
Kira düşebilir.
Enflasyon beklenenden farklı olabilir.
Yeni bir düzenleme çıkabilir.
Ekonomide beklenmeyen bir şok meydana gelebilir.
Dolayısıyla rasyonel beklenti ile “geleceği bilmek” arasında ciddi bir fark vardır.
Bu ayrımı kaçırınca teori gereğinden fazla iddialı görünür.
Adaptif Beklentilerle Farkı Nedir?
Rasyonel beklentiler hipotezinin önemini anlamanın en iyi yollarından biri onu adaptif beklentilerle karşılaştırmaktır.
Adaptif beklentilerde insanlar geleceğe ilişkin tahminlerini büyük ölçüde geçmiş deneyimlere göre günceller.
Örneğin enflasyon geçen yıl yüzde 20 ise kişi gelecek yıl için de buna yakın bir oran bekleyebilir.
Rasyonel beklentiler yaklaşımında ise kişi yalnızca geçmişe bakmaz.
Hükümetin açıklamalarını, para politikasını, ekonomik koşulları, piyasadaki değişimleri ve ulaşılabilir diğer bilgileri de hesaba katmaya çalışır.
Nobel Komitesi de rasyonel beklentilerin adaptif beklentilerden farklı olarak ileriye dönük bir nitelik taşıdığını özellikle vurgulamıştır. Nobel Ödülleri